Wchodzimy w nowy rok, a właściwie – jak lubię to podkreślać – w nową ćwiartkę stulecia. Rok 2026 to nie tylko kolejna data w kalendarzu, to symboliczny moment, by zapytać siebie: jak chcemy przeżyć ten czas, który jest przed nami? Jako skauci macie wpisany w krew rozwój, dyscyplinę i służbę. Chciałbym Wam dzisiaj opowiedzieć o tym, jak stoicyzm może stać się Waszym „ekwipunkiem duchowym” na tę wyprawę, którą nazywamy życiem.
Dychotomia kontroli, czyli co masz w plecaku
Podstawą mojej filozofii, którą staram się Wam przekazać, jest dychotomia kontroli. Wyobraźcie sobie, że idziecie na trudny, górski rajd. Czy macie wpływ na to, że spadnie deszcz? Nie. Czy macie wpływ na to, że szlak będzie stromy? Też nie. To są rzeczy niezależne. Ale od Was zależy to, czy macie zaimpregnowane buty, czy spakowaliście kurtkę przeciwdeszczową i z jakim nastawieniem stawiacie kolejny krok.
W roku 2026 świat będzie nas bombardował wiadomościami, na które nie mamy wpływu. Ale to, co zrobimy z naszym dniem, jak zareagujemy na trudności w szkole, w pracy czy w zastępie – to jest nasz „uchwyt”. Epiktet mówił, że każda rzecz ma dwa uchwyty: jeden, za który można ją podnieść, i drugi, za który nie można. Stoicyzm uczy nas chwytać życie za ten właściwy uchwyt – ten, który od nas zależy [41:55].
Sześciopak dla ducha, umysłu i ciała
Często słyszycie hasło: „W zdrowym ciele zdrowy duch”. Dla stoika to nie tylko slogan, to jedność. Nie da się być sprawnym skautem, zaniedbując którąś z tych sfer. Proponuję Wam budowę własnej dyscypliny opartej na trzech filarach, które ja nazywam swoim „sześciopakiem” [24:26]:
I. Filar Ciała: Gotowość do działania
- Dyscyplina „kawałka podłogi”: U mnie to 100 pompek dziennie. Nie chodzi o bicie rekordów za jednym razem, ale o to, by robić je małymi porcjami: 10 rano, 20 wieczorem. Próg wejścia jest zerowy – potrzebujesz tylko metra czystej podłogi i minuty czasu. To uczy ciało, że zawsze jest gotowe do wysiłku, niezależnie od tego, jak zapchany jest Twój plan dnia.
- Higiena fizyczna: Druga część to ćwiczenia zalecone przez specjalistę (u mnie to zalecenia od lekarza). Dla skauta może to być regularne rozciąganie po marszu albo dbanie o postawę. Chodzi o to, by ciało nie było ciężarem, ale sprawnym narzędziem, które nie „posypie się” w najmniej odpowiednim momencie.
II. Filar Umysłu: Trening szarych komórek
- Powtarzalność wiedzy: Ja codziennie przerabiam 10 stron słówek z angielskiego. Wy możecie uczyć się nowych węzłów, rozpoznawania śladów czy czytania mapy. Kluczem nie jest ilość, ale to, by nie przerywać łańcucha powtórek. To buduje „szkielet” Twojej pewności siebie – wiesz, co umiesz, bo sprawdzałeś to wczoraj i sprawdzisz jutro.
- Łamanie barier komunikacyjnych: Czytam głośno w obcym języku, czasem nawet w obcym alfabecie, jak ukraiński. To zmusza mózg do zupełnie innej pracy niż ciche czytanie. Dla harcerza to świetny trening jasnego wysławiania się i odwagi w komunikacji. Umysł wyćwiczony w trudnych warunkach lepiej poradzi sobie z nagłym stresem na szlaku.
III. Filar Duszy: Światło wewnątrz nas
- Praktyka „dobrych wiadomości”: To najtrudniejszy, ale i najpiękniejszy wymiar. Codziennie wymieniam z bliskimi to, co dobrego się wydarzyło (u nas oznaczamy to zielonym ptaszkiem na czacie). W świecie pełnym narzekania i „złych newsów”, harcerz musi aktywnie szukać pozytywów. To zmienia optykę duszy – nagle zauważasz masę dobrych rzeczy, które wcześniej były oczywiste i niewidoczne.
- Kotwica spokoju (Oddech): Ostatni element to prosta medytacja lub ćwiczenie oddechowe. Nie musi to być nic ezoterycznego – wystarczy kilka minut skupienia na wdechu i wydechu. To pozwala „skontenerować” emocje i odciąć się od rzeczy niezależnych. Gdy świat wokół szaleje, Ty masz w sobie tę małą wyspę spokoju, na której możesz odpocząć przed kolejnym zadaniem.
Kalendarz jako narzędzie nawigacji
W dzisiejszym świecie jesteśmy niewolnikami ekranów. Kalendarz Google jest świetny do logistyki, ale rzadko daje spokój. Dlatego zachęcam Was do powrotu do papieru. Dlaczego? Bo papier jest offline. Kiedy otwierasz swój notatnik czy kalendarz, by zapisać plan dnia lub podsumować wieczorem swoje czyny, nie wyskoczy Ci powiadomienie z Instagrama czy TikToka [47:45].
Zapisywanie jest formą porządkowania świata. W moim kalendarzu stoickim dzielę stronę na rzeczy zależne i niezależne [51:21]. To pozwala „skontenerować” lęki – wpisujesz tam politykę, pogodę czy humory innych ludzi i zostawiasz to. Skupiasz się na tym, co Ty dzisiaj zrobisz dla swojego zastępu, rodziny czy samego siebie.
Wytyczcie własny szlak
Najważniejsza lekcja na ten rok: nie kopiujcie mnie jeden do jednego. Moja dyscyplina działa u mnie, bo ja ją wymyśliłem dla siebie [40:45]. Wy musicie zostać „sędziami we własnej sprawie”. Jeśli macie kontuzję, nie róbcie pompek. Jeśli kochacie przyrodę, niech Waszą dyscypliną będzie codzienne rozpoznawanie jednego gatunku drzewa.
Dyscyplina to nie więzienie. To rusztowanie. Najpierw Ty wkładasz wysiłek, by je zbudować, ale później, gdy przychodzi wichura, to rusztowanie trzyma Ciebie [10:32]. Życzę Wam, by rok 2026 był czasem budowania takich solidnych fundamentów. Nie planujcie „idealnego roku” – to zbyt odległe. Zadbajcie o dzisiejszy dzień. Bo rok to nic innego jak suma trzystu sześćdziesięciu pięciu „dzisiaj” [07:37].
Opracowano na podstawie webinaru: Nowy rok, stoicyzm i my.